Fyrir þá sem ekki hafa verið að fylgjast með mér á Facebook hefur mér tekist að finna mér vinnu. Þetta væri ekki í frásögur færandi ef það væri ekki sjúklega erfitt að finna vinnu í Japan og ef það væri ekki heilt ár í það að ég byrji að vinna. Í þessum stutta pistli ætla ég að fara yfir helstu skrefin sem háskólanemar í Japan þurfa að taka frá því þeir byrja að leita sér að vinnu og þangað til þeir fá atvinnutilboð.
Atvinnuleitin hefst óformlega þegar þriðja námsár (af fjórum) er um það bil hálfnað. Þá byrjar fólk að hugsa um hvað það vill gera í framtíðinni, hvað þau hafa áhuga á, hvernig starf hentar þeim og hjá hvaða fyrirtækjum það vill sækja um. Í því felst m.a. að sálgreina sjálfan sig, finna sína veikleika og sterkleika, til þess að nota sér í hag í atvinnuumsóknum og síðar meir viðtölum.
Í kringum 1. október opna mörg fyrirtæki fyrir forskráningu, annaðhvort í gegnum sína eigin vefsíðu eða þá í gegnum eina af nokkrum síðum þar sem fjöldinn allur af fyrirtækjum er skráður. Í gegnum þessar síður fá nemendur svo upplýsingar um kynningarfundi, námskeið (t.d. í sjálfsgreiningu, viðtalstækni etc.), auk þess sem mörg fyrirtæki nota þær til þess að hafa samband við fólk í gegnum ráðningarferlið. Fólk innan mannauðsdeildar fyrirtækja fer einnig oft í heimsóknir í háskóla og halda kynningarfundi fyrir nemendur og stundum eru þessir kynningarfundir eingöngu fyrir nemendur ákveðinna deilda. Svo var tilfellið hjá fyrirtækinu sem ég mun enda hjá, en ég kynnti mig fyrir starfsmanni fyrirtækisins að fundinum loknum og endaði það svo með því að ég fékk tölvupóst daginn eftir þar sem mér var boðið í viðtal.
Í næsta skrefi, sjálfri umsókninni, fer að sjást mikill munur á milli fyrirtækja. Einhver fyrirtæki kjósa þess að fólk sendi inn námsferilskrá sína, sum vilja að fólk sendi inn umsóknir í gegnum netið (þá oftast í gegnum sínar eigin vefsíður) og fjölmörg vilja að fólk handskrifi umsóknir sínar og sendi þær með pósti. Í öllum tilfellum þarf fólk ekki bara að skrifa upp staðreyndir eins og hvað og hvar það er að læra, heldur þarf það líka að skrifa texta, stutta eða langa, um styrkleika sína (stundum veikleika), ástæður fyrir því af hverju það er að sækja um hjá fyrirtækinu (þar er sterkur leikur að nefna eitthvað sem fyrirtækið hefur fram yfir keppinauta sína), hvað það vill gera hjá fyrirtækinu í framtíðinni og oft þarf fólk líka að skrifa upp stutta frásögn af einhverju, eins og t.d. um erfiðleika sem viðkomandi komst yfir í klúbbum eða hlutastörfum með hjálp klúbbmeðlima/samstarfsmanna.
Til gamans má geta að ég sendi uppskrifaða umsókn til fyrirtækisins sem ég fékk á endanum vinnu hjá og vissulega hefur hún haft áhrif, en ég sendi hana eftir að dagsetning fyrir mitt fyrsta viðtal var tekið, enda var viðtalsdagsetningin ákveðin eftir kynningarfund fyrirtækisins.
Ef fólk kemst í gegnum skriflega umsókn er fólk yfirleitt kallað í próf þar sem rökhugsun, stærðfræðikunnátta og móðurmálskunnátta er könnuð í þaula, ásamt öðru. Sum fyrirtæki hafa reyndar engin próf, sum fyrirtæki hafa bara persónuleikapróf, en hjá þeim fyrirtækjum þar sem umsækjendur skipta þúsundum eða tugum þúsunda eru oftast próf sem reyna á þá hæfileika sem ég benti á hér að ofan. Ég fór sjálfur bara í persónuleikapróf, sama dag og ég fór í annað viðtalið.
Á eftir skriflegum prófum koma oft hópumræður. Þau eru frábrugðin viðtölum að því leiti að viðmælendur manns eru aðrir umsækjendur, á meðan starfsfólk fyrirtækisins fylgist með. Þar er fólki, allt að 100 manns, skipt niður í hópa. Ákveðinn tími er gefinn til þess að ræða ákveðið umræðuefni og að þeim loknum heldur hver hópur stutta kynningu á niðurstöðum umræðna sinna.
Á eftir skriflegri umsókn/prófi/hópumræðum koma svo viðtöl. Yfirleitt eru þau fleiri en eitt og eru til dæmi um að fólk þurfi að fara í 10 viðtöl áður en það fær atvinnutilboð. Það hlýtur að vera sjokkerandi að detta út eftir áttunda viðtalið sitt! Eftir því sem fólk fer upp um viðtalastigan verða viðmælendur enn háttsettari aðilar innan fyrirtækisins og síðasta viðtalið er yfirleitt tekið af yfirmanni mannauðsdeildarinnar ásamt einhverjum stjórnendum innan fyrirtækisins. Í mínu tilfelli voru forstjórinn og varaforstjórinn meðal þeirra sem sátu síðasta viðtalið.
Ekki er óalgengt að einhver af þessum viðtölum séu hópviðtöl. Í hópviðtölum eru yfirleitt tveir eða þrír nemendur sem tala við einn eða fleiri starfsmenn fyrirtækisins. Þetta getur reynt ógurlega á mann því maður finnur sérstakan þrýsting, sérstaklega hjá mér þar sem mér fannst þeir sem fóru með mér í viðtalið miklu betri en ég í japönsku og koma með mun betri svör en ég. Í einu viðtali sem ég fór í hjá öðru fyrirtæki voru hinir tveir nemendurnir japanskir og ég kom að sjálfsögðu óundirbúinn svo ég þurfti að svara flestum spurningum með svörum sem ég hugsaði upp á staðnum. Að sjálfsögðu kolféll ég í því viðtali og hélt ekki áfram þar.
Fyrsta viðtalið mitt var einstaklingsviðtal (ég og tveir háttsettir aðilar innan mannauðsdeildarinnar), annað viðtalið mitt var með öðrum nemanda úr mínum eigin skóla (nokkrum klukkustundum síðar skall stóri jarðskjálftinn á), lokaviðtalið mitt var svo með skiptinema úr öðrum skóla og enskuviðtalið, þar sem enskukunnátta mín var prófuð, var einstaklingsviðtal við bandarískan yfirmann einnar deildar fyrirtækisins.
Þegar síðasta viðtalinu lýkur er ekki óalgengt að fólk þurfi að bíða í nokkrar vikur eftir niðurstöðum. Það er heldur ekki óalgengt að fólk fái símtal morguninn eftir, eða næsta kvöld, með niðurstöðunum. Í mínu tilfelli var dagurinn ekki einu sinni liðinn – ég fór í viðtölin fyrir hádegi (fyrst lokaviðtalið með stjórnendum fyrirtækisins og svo enskuviðtal eftir það) og ég fékk svo símtal um eftirmiðdegið með niðurstöðum.
Í heildina sótti ég um hjá fimm fyrirtækjum, en eflaust hefði þeim fjölgað ef ég hefði ekki fengið atvinnutilboðið á miðvikudaginn. Eitt fyrirtæki hafnaði netumsókn, ég kolféll í prófi hjá öðru, ég féll eftir fyrsta viðtal hjá tveimur fyrirtækjum og komst svo í gegnum allt ferlið hjá því fimmta. Þess má geta að algengast er að fólk sæki um hjá 25-50 fyrirtækjum. Það eru til dæmi um fólk sem sækir um hjá meira en hundrað fyrirtækjum án árangurs.
Í stuttu máli er ferlið því svona:
- Forskráning, kynningarfundið, sjálfsgreining, námskeið
- Atvinnuumsókn (netumsókn, skrifleg umsókn)
- Próf (rökhugsun, stærðfræði, tungumál, persónuleiki) – ekki hjá öllum fyrirtækjum.
- Hópumræður – ekki hjá öllum fyrirtækjum
- Viðtöl (oftast tvö eða fleiri, 2-4 er algengast)
- Atvinnutilboð
Atvinnuleit í Japan er hreint helvíti – ég held ég hafi aldrei farið í gegnum neitt sem er eins erfitt og það er mikið sagt því ég sótti bara um hjá fimm fyrirtækjum, svo ég get vart ímyndað mér hvernig það er að sækja um hjá fleiri fyrirtækjum. Það er einfaldlega mun auðveldara að sækja um vinnu heima. Aftur á móti getur maður tryggt sér vinnu ár fram í tímann og slakað á síðasta árið ef manni tekst fljótlega að finna sér vinnu.
